Çeçenistan Cumhuriyeti'ndeki son gelişmeler
(Bilgi notu)

Çeçenistan Anayasasının kabulü ve 5 Ekim 2003 tarihli Çeçenistan Cumhuriyeti Başkanı'nın seçimleri siyasi çözümlenmenin kalıcı temeli olup hayatın normalizasyonu, hukuk düzeni ve iktidar dallarının tam kapasiteli olarak işlerlik kazanmalarına doğru en önemli adımdır.

Federal Merkez ve Çeçenistan arasında yetki paylaşımı hakkında antlaşmanın hazırlanması  ile ilgili çalışmalar tamamlanmak üzeredir. İleride Çeçenistan Cumhuriyeti'nin  parlamento seçimleri yapılacaktır.

1Eylül 2003 tarihinde antiterör harekatı üzerindeki genel yönetim Federal venlik Servisinden İçişleri Bakanlığına geçmiştir. Ayrıca askeri yönetim noktaları da İçişleri Bakanlığı'nın yönetimine girecektir.

2003 yılı itibariyle Çeçenistan bütçesi 8 milyar 550 milyon ruble olup bunun %17'si kadar cumhuriyetin kendi kaynaklarından karşılanıyor. Bütçe açığı 150 milyon ruble civarında. 2003 yılında Çeçen ekonomisi ve sosyal alanının yeniden yapılanmasını amaçlayan Federal program için 3,5 milyar rublelik bir fon ayrılmıştır. Bunun dışında Grozniy şehrinin yeniden inşaatı için 1 milyar rublelik bir kaynak öngörülmektedir.

2000 yılından bu yana tüm finansman kalemleri gözönüne buludurularak Çeçenistan'ın sosyo-ekonomik alanının yeniden yapılanmasını amaçlayan işlere toplam 63 milyar ruble yatırılmış ve 2004 yılında  daha 37 milyar ruble bu amaçlara verilecektir. Önümüzdeki iki sene içerisinde tüm finansman kaynaklarının en az üçte ikisinin sosyal yapılanma çalışmaları için ayıracağı öngörülmekte. Ayrıca sadece piyasa ekonomisine uyacak olan sanayi tesisler yeniden tesis edilecektir ve yatırımlarda şimdilik cumhuriyette yeniden yapılmakta ve 186'sı bu yıl içerisinde işletmeye alınması planlanan toplam 375 adet  tesislere ağırlık verilecek.

Antiterör harekatı sırasıda konutları yitirilen tüm ailelere tazminat ödenmektedir. Ödemeler Eylül 2003 yılında başlayıp 2003-2004 yılları içerisinde gerçekleşecek. Her aile başına bir konut karşılığı en fazla 300 bin ruble ve mal kaybı için 50 bin ruble ödenmektedir. Çeçenistan'da 18,2 bini tamamen olmak üzere toplam 48 binden fazla ev yıkılmış. Bu yılın Mayıs ayına kadar para tazminatı ödenecek kişilerin kesin listesi yapılacak. 

İki sene içinde toplam 48 bin aile yitirilen konut karşılığında tazminat alacak. Bu amaçla Federal bütçeden 14 milyar rublelik bir kaynak sağlanacak.

Sosyal hizmetleri gittikçe daha da sağlam yapıya kavuşturuluyor. Kamu görevlilerine (65 bin kişi) ücret, emeklilere (194 bin kişi) emeklilik parası ve çocukları olan ailelere (390 bin) yardım desteği düzenli olarak verilmektedir. İkinci Dünya Savaşı Gazileri ve yaşlılara gereken yardım sağlanmakta. Şu anda cumhuriyette 376 özürlü olmak üzere toplam 781 savaş gazisi, 2 bin öksüz kalan çocuk, 800'ü savaş sırasında mağdur kalan 7 bin özürlü çocuk ve sokakta yaşayan 6127 çocuk bulunmaktadır. Öksüz kalan çocuk 5 yatılı yurtta, 2 sığınma evinde ve akrabalarının yanında kalmaktadır. 2003 tarihinde çocuk ve gençlerin tedavi ve dinlenmeleri için 150 milyon ruble öngörülmüştür.

Çeçenistan Cumhuriyeti'nde yaşayan nufus sayısı 1 milyon kişiyi aşmış durumdadır. Çalışmaya elverişli olan 460 bin  kişilerden 170 bini işsiz kalmaktadır. 2004-2005 yıllarını kapsayan Çeçenistan ekonomisinin geliştirme programı çerçevesinde 20 bin kişilik iş yerlerinin yaratılması sözkonusudur. İstihdam arttırılıması amacıyla sektörün geliştirlimesine ağırlık verileceketir.    

Ocak 2004'te Çeçenistan Hükümeti'nin Grozniy'de yaptığı toplantıda cumhuriyetin 2003 yılı içinde ekonomik gelişmelerin ön sonuçları üzerinde durulmuştur. Çeçenistan'ın sosyo-ekonomik hayatındaki en önemli gelişmelerden biri finans ve bankacılık sisteminin yeniden tesis edilmiş olmasıdır.

Sanayii sektöründe birçok fabrikaların kapasitesi arttırılmıştır.

Çeçenistan'da toplumsal, siyasal ve ekonomik durumun istikrarlaşmasının göstergelerinden biri olan girişimciliğin artmasıdır. 2000 yılında 300 küçük ölçekli şirket bulunurken 2003 yılının sonu itibariyle bunların sayısı 3180'e kadar yükselerek tüzük kişliğini tescil ettirmeyen serbest girişimcilerde 10 bini bulmuştur.

Petrol 14 yataklarında 62 kuyudan çıkarılmaktadır. Elde edilen gelir petrol ve gaz sanayisinin iyileşmesi ve sosyal problemlerin çözümlenmesi için harcanmaktadır. Rosneft Devlet şirketi'nin planlarına göre bulunduğumuz sene içinde çıkarılacak petrol hacmi 2 milyon ton civarında olacak, ki bu rakam 2003 yılı göstergelerinden 200 bin ton daha fazla olmaktadır.  

Ayrıca Rosneft'in yan kuruluşu olan Grozneftegaz şirketi 510 milyon doğal gaz çıkarmayı planlamakatır. Bu projelerin gerçekleşmesi için 17 yeni kuyunun işletmeye alınması ve bazı eski yataklarının rehabilitasyonu öngörülmektedir. Toplam olarak üç sene içinde Grozneftegaz 260 enerji kaynaklarını sağlayan santral ve tesis yeniden inşaa etmiştir. En yakın zamanda Grozniy rafinerisi açılışı yapılacaktır.

Cumhuriyet'in tüm bölgelerinde hayati önem taşıyan, sosyal, idari  tesisler dahil olmak üzere elektriği alamya hazır bulunan tüm kullanıcılara enerji tedariki sağlanmaktadır.

Çeçenistan'ın en büyük santralı konumundaki Argun Isıtma Santralı'nda ilk turbinin montajı tamamlanarak Mart ayında çalıştırılması bekleniyor. Bunun devreye girmesiyle cumhuriyet kendi elektrik kaynağına kavuşmuş olacaktır. Elde edilmesi planlanan elektrik enerjisi, Argun'da kullanıcılarının tümü ve Grozniy'de yarısının kadar ihtiyacı karşılanacaktır.

Çeçenistan'da tarım sanayi de giderek çleniyor. 2003 yılında ekim alanı 226 bin hektar olup hayvacılığın gelişimindeki 1991 yılı göstegelerine ulaşmak için ise malesef en az 10 senelik bir süreye ihtiyaç bulunmaktadır.

Çeçenistan'ın ulaştırma sektörünün daha da gelişimi için büyük finanslar yatırılıyor.

Moskova ile direk demiryolu ulaşımı yapılmaktadır. Grozniy'de toplam 100 otobüs zergahı çalışmaktadır. Cumhuriyet çapında ise 230 otobüs zergahlarından çalışan durumda 180'dir.

Argun, Sunja ve Terek üzerindeki büyük köprüler dahil olmak üzere toplam 14 köprü işletmeye yeniden alınmıştır.

Çeçenistan'ın sağlık sistemi dahilinde 68 hastahane, 34 poliklinik, 46 muayene noktası v.b. Örneğin Grozniy'de çalışan toplam 9 hastahane ve 16 klinik'te 2000 doktor ve sağlık elemanı bulunmaktadır.

Çeçenistan'da toplam olarak 225 bin öğrenci okuduğu ve 21,5 bin öğretmen bulunduğu  356'sı kırsal bölgelerde olmak üzere 459 örn eğitim okulu, 5 yatılı okul, 3 yüksek öğrenim kurumu, 19 lise faaliyet göstermektedir.

Ayrıca 40 bin çocuğun düzenli olarak ziyaret ettiği 60 spor ve müzik okulu, çocuk sanatları evi mevcuttur.

Bunun dışında 87 adet kasaba ve semt kültür kulübü de çalışıyor.

Çeçenistan'da birçok federal televizyon ve radyo kanalları yayınlanmaktadır, 5 ulusal, 21 cumhuriyet ve bölge gazeteleri ve  3 dergi basılmaktadır.

Cumhuriyet'te 15 selülar iletişim baz istasyonu faaliyete geçmiştir.

İnternet'te Çeçenistan Cumhuriyeti'nin Hükümet websitesi açılmıştır.

En önemli görevlerden biri yerlerinden edilen kişilerin Çeçenistan'a geri dönmesidir.

Şu anda İnguşetiya İçişleri Bakanlığı'nın verilerine göre cumhuriyette 50 bin mülteci bulunmaktadır. Bunlarda 4,5 bin kadar çadır kamplarında, 20 bin – konutlarda, diğerleri ise özel evlerde yaşamaktadır. Çeçenistan'da Grozniy, Gudermes, Argun v.b. olmak üzere 28 geçici ikamet noktası kurulmuştur. Genelde beş katlı yurt halinde kurulan bu noktalarda elektrik, ısıtma, gaz ve içme suyu bulunmaktadır.

Fakat 15 bin kişi çeşitli nedenlerden dolayı Çeçenistan'a  dönmek niyetinde değiller.

Çeçenistan'da 600 bin kişi yeni Rus pasaportları aldılar.

1 Ocak 2004 tarihinde itibaren yurtdışı seyahatlar için pasaportlar verilmeye başlandı.

Ayrıca cumhuriyette yargı sistemi yeniden faaliyete başladı. Çeçenistan Yüksek Mahkemesi, 14 şehir ve semt mahkemesi çalışmaktadır. 2003 yılında 10 bin idari dava görülmüştür. Geçen yıl içerisinde 3,5 bin suç işlenmiştir. 2002 yılının göstergelerine göre % 50'ye kadar ağır suçlar saysı azalarak buna rağmen % 10,5 terör suçlarında bir artış gözlendi.

Yasadışı çetelere katılan kişilere tanınan afın süresi uzatıldı. Şimdiye kadar  hukuki olarak aftan yararlanan kişilerin sayısı 89, af  başvuruları işleme alınanlar ise 111 kişidir.

2003 yılında Çeçenistan dahil olmak üzere Kuzey Kafkasya bölgesini toplam 29 yabancı heyet ziyaret etmiş, Çeçen sorunu ile ilgili seminar, yuvarlak masa v.b. 16 toplantı yapılmıştır.

Şubat 2004